NASA bünyesindeki COFFIES (Consequence Of Fields and Flows in the Interior and Exterior of the Sun) projesinde görev yapan astrofizikçiler ve veri bilimciler, Güneş’teki aktif bölgelerin yüzeye çıkmadan önce 12 saate kadar tahmin edilmesini sağlayan devrim niteliğinde bir yapay zeka modeli geliştirdi. Ay ve Mars’a yönelik insanlı misyonların planlandığı günümüzde, uzay hava koşullarını önceden tahmin etmek astronotların, uyduların ve Dünya’daki radyo iletişiminin korunması açısından kritik bir önem taşıyor.
Güneş Fırtınalarının Arkasındaki Bilim
Güneş yüzeyi, yoğun manyetik alanların ani patlamalarıyla sürekli bir hareketlilik halindedir. Güneş lekeleri olarak bilinen bu oluşumlar, güneş patlamaları (solar flare) ve koronal kütle atımları gibi şiddetli uzay hava olaylarının arkasındaki ana motorlardır. New Jersey Teknoloji Enstitüsü (NJIT), Princeton Üniversitesi ve NASA Ames Araştırma Merkezi araştırmacıları, bu tehlikeli süreçleri önceden yakalamak için gelişmiş yapay zeka mimarilerini devreye soktu. Solar Dynamics Observatory tarafından yakalanan verileri inceleyen ekip, güneş lekeleri yüzeye çıkmadan hemen önce Güneş’in iç kısımlarında oluşan akustik dalgalardaki ince dalgalanmaları analiz etti.
Uzay Hava Tahminlerinde Yeni Bir Dönem
Geleneksel tahmin yöntemleri halihazırda görünür olan güneş lekelerini izlemeye dayanırken, yeni yapay zeka modeli kayan pencereli (sliding-window) bir transformer mimarisi kullanarak akustik aktivitedeki ve manyetik alandaki en ufak düşüşleri bile tespit edebiliyor. Journal of Geophysical Research: Machine Learning and Computation dergisinde yayımlanan bu yenilikçi yaklaşım, bilim insanlarının gelecekteki güneş lekelerinin yaklaşık konumlarını önceden saptamasına olanak tanıyor ve NASA Ay’dan Mars’a Uzay Hava Analizi Ofisi gibi birimler için kritik zaman kazandırıyor.
Derin Uzay Kaşiflerinin Güvenliği
Model henüz gerçek zamanlı operasyonel tahminler için tam anlamıyla hazır olmasa da, ekip yaklaşımı bilinen güneş olayları üzerinde doğrulayarak sistemi geliştirmeye devam ediyor. M2M SWAO Müdür Yardımcısı Michelangelo Romano, bu erken uyarı sisteminin gelecekteki görevler için yeni kabiliyetler sunacağını belirtti. NASA DRIVE Bilim Merkezi çatısı altında yürütülen bu çalışmalar, heliofizik alanında çığır açarak insanlığın uzaydaki güvenliğini artırmayı hedefliyor.
